University of Pisa Summer - Winter Schools & Foundation Course

Θερινό Σχολείο: Επαναπροσδιορίζοντας την Αγροτική Ζωή: Μετασχηματιστικές Λύσεις σε Καινοτόμες Αγροτικές Περιοχές, η Περίπτωση της Τοσκάνης

Οι αγροτικές περιοχές εμπλέκονται στη δυναμική της ανάπτυξης, της οποίας η βιωσιμότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. Μπορούν να εντοπιστούν τέσσερις κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την οργάνωση μετασχηματιστικών λύσεων σε καινοτόμες αγροτικές περιοχές:

• Η ικανότητα των αγροτικών περιοχών να είναι κατάλληλες για την εγκατάσταση και λειτουργία οικονομικών δραστηριοτήτων που είναι οικονομικά βιώσιμες, ενώ παράλληλα είναι κατάλληλες για τις κοινωνικοπολιτιστικές και δημογραφικές συνθήκες του εκάστοτε πλαισίου και ικανές να αξιοποιήσουν τις.
• Η ικανότητα των αγροτικών περιοχών να φιλοξενήσουν μια σειρά από νέες διαφοροποιημένες δραστηριότητες για την ενίσχυση της καρποφορίας και της κοινωνικής βιωσιμότητας στις αγροτικές περιοχές (μέσω βιώσιμου αγροτουρισμού, κοινωνικής γεωργίας και παροχής υπηρεσιών, διδακτικών δραστηριοτήτων, εμπειριών, οινογαστρονομίας, εκπαίδευσης για υπεύθυνη κατανάλωση).
• Η ικανότητα των αγροτικών περιοχών να προστατεύουν, να αξιοποιούν και να ενισχύουν τους φυσικούς πόρους που προσφέρει το τοπικό περιβάλλον (παροχή υπηρεσιών οικοσυστήματος) και σε ευρεία προοπτική.
• Η ικανότητα των αγροτικών περιοχών να συμπεριληφθούν στην πολιτική ατζέντα των τοπικών, εθνικών και περιφερειακών φορέων, καθώς και στον κοινωνικό διάλογο.

Οι ευρωπαϊκές αγροτικές περιοχές κατοικούνται από μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Αυτές συμβάλλουν στην παραγωγή τροφίμων που αργότερα αυτοκαταναλώνονται ή αποκτώνται από καταναλωτές τόσο σε αγροτικές όσο και σε (περι)αστικές περιοχές. Για το απλό γεγονός ότι λειτουργούν σε αγροτικές περιοχές, οι μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις αποτελούν μέρος της αγροτικής δυναμικής (π.χ. οικονομικής, κοινωνικής, περιβαλλοντικής) που επηρεάζει την αγροτική μετάβαση. Με άλλα λόγια, στην Ευρώπη, η αγροτική μετάβαση σχετίζεται με ζητήματα που σχετίζονται με τη γεωργία και την παραγωγή και κατανάλωση τροφίμων, και πολλές αγροτικές περιοχές και επιχειρήσεις που λειτουργούν εκεί συμβάλλουν στην προμήθεια και την απόκτηση τροφίμων.

Αυτό το Θερινό Σχολείο διερευνά πώς οι μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις συμβάλλουν σε μετασχηματιστικές λύσεις σε καινοτόμες αγροτικές περιοχές, συμβάλλοντας παράλληλα στην τοπική ευημερία και στην παροχή τροφίμων και υπηρεσιών στην κοινωνία. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα καθοδηγεί τους μαθητές στην διερεύνηση πέντε θεμάτων. Αυτά τα θέματα εμπίπτουν στους τέσσερις προαναφερθέντες παράγοντες που επηρεάζουν τις δυνατότητες οργάνωσης μετασχηματιστικών λύσεων σε καινοτόμες αγροτικές περιοχές και δίνουν έμφαση στις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις σύμφωνα με το συγκεκριμένο περιβάλλον της κοιλάδας Garfagnana.

Τα θέματα μπορούν να συντεθούν ως εξής:

• Μικρές εκμεταλλεύσεις, οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνικοπολιτισμική καταλληλότητα. Αυτό το θέμα διερευνά ευκαιρίες απασχόλησης και τρόφιμα, επαρκή για την κάλυψη των (τοπικών και μη τοπικών) προσδοκιών και αναγκών (π.χ. θέσεις εργασίας και προϊόντα για τα οποία υπάρχει ζήτηση· πρακτικές προμήθειας και απόκτησης τροφίμων, σύμφωνα με τις διατροφικές παραδόσεις, την τοπική γαστρονομία και τον πολιτισμό και τις αναδυόμενες απαιτήσεις).
• Μικρές εκμεταλλεύσεις και κοινωνικές υπηρεσίες. Στους κοινωνικούς τομείς, η έλλειψη κοινωνικών υπηρεσιών αναδεικνύεται ως κρίσιμο ζήτημα για τη σταθεροποίηση της τοπικής ζωής και την αλλαγή γενεών. Ο κοινωνικός ρόλος της γεωργίας αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο στην παροχή «κοινωνικών» υπηρεσιών από το αγρόκτημα και στην καινοτόμο συμβολή στην κοινωνική σταθερότητα. Η κοινωνική γεωργία αναφέρεται σε εκμεταλλεύσεις, ικανές να οργανώνουν καινοτόμες υπηρεσίες, πάντα σε συνεργασία με τον δημόσιο τομέα (π.χ. για υπηρεσίες ψυχικής υγείας) και ΜΚΟ. Όλες αυτές οι πραγματικότητες είναι κατά κύριο λόγο οικονομικά βιώσιμες σε γεωργικές δραστηριότητες (καλλιέργειες, αναπαραγωγή, μεταποίηση προϊόντων, αγροτικές διακοπές, πώληση γεωργικών προϊόντων κ.λπ.), ενώ παράλληλα συμμετέχουν άτομα με ειδικές ανάγκες ή/και οργανώνονται κοινοτικές υπηρεσίες.
• Μικρές εκμεταλλεύσεις και περιβάλλον. Υπάρχει μια αυξανόμενη αναγνώριση ότι η γεωργία μπορεί να συμβάλει στην παροχή οικοσυστημικών υπηρεσιών, οι οποίες ορίζονται ως τα πολλαπλά οφέλη που παρέχουν τα οικοσυστήματα (δηλαδή, υποστήριξη ζωής, όπως ο κύκλος των θρεπτικών συστατικών, ο σχηματισμός του εδάφους και η πρωτογενής παραγωγή, εφοδιασμός όπως η παραγωγή τροφίμων, πόσιμο νερό, υλικά ή καύσιμα, ρύθμιση, όπως το κλίμα, καθαρισμός νερού, επικονίαση και έλεγχος προσβολών, πολιτιστικές αξίες, συμπεριλαμβανομένων αισθητικών, πνευματικών, εκπαιδευτικών και ψυχαγωγικών). Αυτό το θέμα εστιάζει στις σχέσεις μεταξύ γεωργίας και περιβάλλοντος και, ιδιαίτερα, στον τρόπο με τον οποίο οι μικρές εκμεταλλεύσεις συμβάλλουν στη χρήση και αναπαραγωγή γενετικών πόρων και υπηρεσιών αγροοικοσυστήματος.
• Μικρές αγροκτήματα, βραχείες τροφικές αλυσίδες, βιώσιμος τουρισμός και εδαφική αξιοποίηση. Αυτό το θέμα διερευνά πώς οι μικρές αγροκτήσεις συμβάλλουν στη δημιουργία ευκαιριών για έναν βιώσιμο, βιωματικό και πολυεποχιακό τομέα ποιοτικού τουρισμού. Αυτό το θέμα περιλαμβάνει την ανάλυση των συστημάτων εφοδιασμού αγροτικού τουρισμού με ιδιαίτερη αναφορά στην τοπική παραγωγή και τις βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού αγροδιατροφικών προϊόντων και άλλα παραδοσιακά τοπικά προϊόντα· την πολυλειτουργικότητα και τη διαφοροποίηση της γεωργίας, τον αγροτουρισμό, τα ηθικά προϊόντα, την εστίαση και τις βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού.
  Μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις σε μια ψηφιοποιημένη κοινωνία. Οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση σημαντικών και επειγόντων οικονομικών, κοινωνικών, κλιματικών και περιβαλλοντικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο αγροδιατροφικός τομέας της ΕΕ και οι αγροτικές περιοχές. Ο ρόλος της ψηφιοποίησης, ο χαρακτηρισμός της και οι πολλαπλές επιπτώσεις στη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές θα συζητηθούν σε μέρος των διαλέξεων.

Αυτά τα πέντε θέματα θα αναπτυχθούν και θα συζητηθούν κατά τη διάρκεια του Θερινού Σχολείου με βάση μια αναστοχασμό σχετικά με τις ιδιαιτερότητες της μικρής γεωργίας (ορισμοί, χαρακτηριστικά, συνδέσεις με το διατροφικό τους σύστημα και το κοινωνικοοικονομικό και οικολογικό τους πλαίσιο). Οι αναστοχασμοί θα επικεντρωθούν στον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι μικρές εκμεταλλεύσεις στις μεταβατικές Pathways προς πιο βιώσιμες αγροτικές και γεωργικές διαμορφώσεις, με προσοχή σε συγκεκριμένα στοιχεία αυτών των διαδικασιών. Οι μετασχηματιστικές λύσεις που αναλύονται κατά μήκος του προγράμματος οδηγούν στην εξέταση ορισμένων βασικών εννοιολογικών στοιχείων που διαμορφώνουν την τρέχουσα αναστοχασμό αυτών των ζητημάτων, καθώς και σε μια επισκόπηση ορισμένων βασικών πολιτικών στόχων που παρέχουν βάσεις πολιτικής δράσης και επιστημονικής έρευνας που υποστηρίζουν καινοτόμες αγροτικές περιοχές.

Σκοπός

Το Θερινό Σχολείο στοχεύει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης και των ικανοτήτων σχετικά με τον σημερινό ρόλο των αγροτικών περιοχών στις κοινωνίες που αντιμετωπίζουν προκλήσεις, στην καλύτερη κατανόηση των ζητημάτων που αφορούν τα τρόφιμα και των καινοτόμων λύσεων στη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές, καθώς και στην προετοιμασία των μαθητών ώστε να σχεδιάσουν μελλοντικές βιώσιμες μετασχηματιστικές Pathways ικανές να ανταποκριθούν στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες κοινωνικές ανησυχίες και στις αναδυόμενες καταναλωτικές/κοινωνικές απαιτήσεις.